Kerstmis: waarom vieren we het en waar komt het vandaan?

De kerstdagen komen eraan, en met kinderen in huis komen de vragen ook. Waarom vieren we kerst eigenlijk? Waarom staat er een boom in de kamer? En hoe zit het nou met de kerstman? Hieronder de verhalen achter de gewoontes, in een vorm die je kunt navertellen.

In dit artikel

1. Het kerstverhaal
2. Waarom op 25 december?
3. Waar komt de kerstboom vandaan?
4. En de kerstman?
5. Kerst vieren met jonge kinderen

Het kerstverhaal

Kerstmis is van oorsprong een christelijk feest, waarbij de geboorte van Jezus wordt gevierd. Het wordt ook wel het feest van de vrede genoemd. Ook mensen die niet gelovig zijn vieren het uitgebreid, en dat maakt het een van de weinige feesten die vrijwel iedereen meeviert.

Het verhaal begint ruim tweeduizend jaar geleden in Nazaret, waar Jozef, een timmerman, woont met zijn verloofde Maria. Maria krijgt bezoek van de engel Gabriël, die haar vertelt dat zij een zoon zal krijgen die de zoon van God zal zijn.

Vanwege een volkstelling in opdracht van keizer Augustus moest iedereen zich melden in zijn geboorteplaats. Hoogzwanger reisde Maria met Jozef naar Betlehem. Daar was geen slaapplaats meer te vinden: alle herbergen zaten vol. Ze konden terecht in een stal, en daar werd het kind geboren. Maria wikkelde hem in doeken en legde hem in een voederbak.

Vlakbij waren herders bij hun kudde, die bezoek kregen van een engel omgeven door licht. De engel vertelde hun over de geboorte, en de herders gingen kijken. Later kwamen er wijzen uit het oosten, die een ster hadden gevolgd en geschenken meebrachten: goud, wierook en mirre.

Waarom op 25 december?

In de Bijbel staat geen geboortedatum. De 25e december werd pas in de vierde eeuw gekozen door de kerk in Rome. Rond diezelfde datum werden al oude midwinterfeesten gevierd, waaronder het Romeinse feest van de onoverwinnelijke zon en de Germaanse joelfeesten. Het kerstfeest kwam daar bovenop te liggen, en nam er gebruiken van over: licht in de donkerste tijd van het jaar, groen in huis en samen eten.

Dat we twee kerstdagen hebben, is trouwens vooral een gewoonte uit de Lage Landen en Duitsland. In veel andere landen is alleen de 25e een feestdag.

Waar komt de kerstboom vandaan?

Groenblijvende takken in huis halen in de winter is een heel oud gebruik: als alles buiten kaal is, is groen een teken dat het leven doorgaat. De kerstboom zoals wij hem kennen komt uit Duitsland, waar in de zestiende eeuw al bomen versierd werden. Via de Duitse adel verspreidde het gebruik zich in de negentiende eeuw over Europa. In Nederland werd de kerstboom pas rond 1900 echt gewoon, en in katholieke streken bleef de kerststal lang belangrijker.

En de kerstman?

De kerstman gaat terug op dezelfde Sint-Nicolaas als onze Sinterklaas. Nederlandse emigranten namen Sinterklaas mee naar Nieuw-Amsterdam, het latere New York, waar “Sinterklaas” verbasterde tot Santa Claus. In de negentiende eeuw kreeg hij zijn slee, zijn rendieren en zijn schoorsteen, vooral door het gedicht A Visit from St. Nicholas en de tekeningen van Thomas Nast. Het beeld van de dikke man in het rood werd in de twintigste eeuw wereldwijd bekend, mede door reclamecampagnes. Het verhaal dat Coca-Cola hem rood heeft gemaakt klopt overigens niet: dat was hij al.

Kerst vieren met jonge kinderen

• Houd het kort. Een diner van drie uur is voor een peuter een marathon. Laat je kind tussendoor van tafel.
• Betrek ze bij het klaarmaken. Tafel dekken, kaarsjes uitzoeken, koekjes bakken. Dat is voor veel kinderen het leukste deel.
• Verwacht een terugslag. Late avonden, veel bezoek en veel indrukken: een dag of twee later is het gewoon op. Plan daar rust omheen.
• Maak er iets van dat terugkomt. Elk jaar dezelfde film, dezelfde wandeling op eerste kerstdag, dezelfde bak oliebollen. Traditie ontstaat door herhaling, niet door groots uitpakken.