Moederdag: ontstaan vanuit commercie of toch niet?

Elke tweede zondag in mei is het Moederdag. Ontbijt op bed, bloemen, een tekening van school. Het wordt vaak weggezet als een verzinsel van de bloemenbranche, maar zo is het niet begonnen. Sterker nog: de vrouw die de dag heeft opgericht, heeft de rest van haar leven geprobeerd hem weer af te schaffen.

In dit artikel

1. Het begin in Amerika
2. De oprichter die zich ertegen keerde
3. Moederdag in Europa
4. Waarom in verschillende landen op verschillende dagen?
5. Wat kinderen ervan maken

Het begin in Amerika

Ann Reeves Jarvis zette zich in de negentiende eeuw in voor moeders in West-Virginia en Philadelphia. Zij organiseerde werkgroepen, de Mothers’ Day Work Clubs, die in kerken bijeenkwamen om ziektes en kindersterfte te bestrijden. Het motto: “better mothers, better homes, better men and women”. In een tijd waarin veel kinderen het eerste jaar niet haalden, was dat concreet werk.

Toen zij in 1905 overleed, wilde haar dochter Anna Jarvis een eerbetoon organiseren. Op de tweede zondag in mei werd voor het eerst een herdenkingsdienst voor alle moeders gehouden, in bescheiden kerkelijke kring. Anna lobbyde daarna jarenlang, en in 1914 werd Moederdag in de Verenigde Staten een nationale feestdag. Anjers werden het symbool, omdat dat de lievelingsbloem van haar moeder was.

De oprichter die zich ertegen keerde

Hier zit de wending. Binnen een paar jaar werd Moederdag overgenomen door bloemisten, snoepfabrikanten en de wenskaartenindustrie. Anna Jarvis was daar woedend over. Zij vond dat het om een handgeschreven brief moest gaan, niet om een gekochte kaart. Ze voerde processen, verstoorde bijeenkomsten en gaf haar vermogen uit aan de strijd tegen de commercie rond de dag die ze zelf had bedacht. Ze stierf berooid.

Dat het feest vervolgens juist commercieel werd, maakt het verwijt van tegenwoordig dus een beetje scheef: de commercie kwam erbij, maar de dag zelf komt ergens anders vandaan.

Moederdag in Europa

Vanuit Amerika verspreidde de dag zich snel. De eerste berichten in Europa komen uit Noorwegen in 1918 en Zweden in 1919. In delen van Engeland bestond al een oudere traditie, Mothering Sunday, die vanaf de jaren twintig meer op het Amerikaanse model ging lijken. In Duitsland liep het anders: daar werd Moederdag in 1933 tot officiële feestdag gemaakt en ideologisch ingezet, wat het feest daar nog lang een ongemakkelijke bijklank gaf.

In Nederland dook Moederdag rond 1925 op, aanvankelijk vooral via winkeliers en bloemisten. Sinds de jaren vijftig is het een vaste gewoonte in vrijwel elk gezin.

Waarom in verschillende landen op verschillende dagen?

De tweede zondag in mei is het meest gebruikte moment, maar niet overal. In het Verenigd Koninkrijk valt Mothering Sunday in maart, gekoppeld aan de veertigdagentijd. In Noorwegen is het in februari, en in veel Arabische landen op de eerste lentedag. Woon of werk je met mensen uit verschillende landen, dan is dat een aardig detail om te weten.

Wat kinderen ervan maken

Het aardige aan Moederdag is dat het bij jonge kinderen nog helemaal buiten de commercie omgaat. Een beschuit met kruimels in het bed, een tekening en een zelfgemaakt kaartje. Precies wat Anna Jarvis voor ogen had, al is dat waarschijnlijk toeval.