Het Centraal Bureau voor de Statistiek onderzocht de schoolprestaties van vijftienjarigen met gescheiden ouders. Gemiddeld genomen doen zij het minder goed dan leeftijdsgenoten, en het effect is vergelijkbaar met dat bij kinderen die een ouder hebben verloren. Dat klinkt zwaar. Belangrijker is wat eronder ligt, want daar valt wel iets aan te doen.
Drie verklaringen
- Minder te besteden. Van één inkomen twee huishoudens draaien betekent bijna altijd dat er minder overblijft, ook voor de kinderen.
- Minder toezicht. Met één ouder in huis is er simpelweg minder tijd en aandacht voor huiswerk en dagelijkse structuur.
- Emotionele belasting. Een scheiding is voor een kind ingrijpend. Zijn er daarnaast langdurige conflicten tussen de ouders, dan wordt de impact aanzienlijk groter.
Dat derde punt is de sleutel. Uit onderzoek komt telkens hetzelfde beeld: niet de scheiding zelf is de grootste voorspeller, maar de mate van conflict tussen de ouders erna. Kinderen van ouders die uit elkaar gaan en het daarna redelijk met elkaar kunnen vinden, doen het opvallend veel beter dan kinderen die jarenlang tussen twee vuren zitten.
Wat de cijfers laten zien
Het aantal echtscheidingen in Nederland daalt sinds 2014 onafgebroken. In 2021 eindigden ongeveer 25.600 huwelijken in een scheiding.
Dat betekent niet dat er minder kinderen met een scheiding te maken krijgen. Steeds minder ouders zijn getrouwd op het moment dat hun kind geboren wordt, en juist die ouders gaan ongeveer twee keer zo vaak uit elkaar als ouders die wel getrouwd zijn. Het aandeel kinderen dat in de eerste levensjaren meemaakt dat de ouders uit elkaar gaan, is daardoor de afgelopen decennia toegenomen. In de statistieken over echtscheidingen zie je dat niet terug, want een beëindigde samenwoning telt daarin niet mee.
Wat kinderen nodig hebben
Een kind heeft vooral behoefte aan rust en voorspelbaarheid. Dat betekent in de praktijk:
- Houd het conflict weg bij de kinderen. Geen ruzie waar zij bij zijn, geen negatieve opmerkingen over de andere ouder, en geen kind als boodschapper of informant gebruiken.
- Vertel het samen. Leg uit dat het tussen de ouders niet meer gaat, dat het niet aan het kind ligt en dat allebei de ouders van ze blijven houden. Zeg ook duidelijk wat er wel gelijk blijft: school, vrienden, sport, de knuffel.
- Zorg voor duidelijkheid. Een vast schema dat een kind kan volgen, met een kalender aan de muur, geeft meer houvast dan de mooiste belofte.
- Houd de gewone dingen gewoon. Bedtijden, regels en verwachtingen die in beide huizen ongeveer gelijk zijn, schelen enorm.
- Wees terughoudend met nieuwe partners. Een thuissituatie waarin er steeds iemand anders is, maakt het voor een kind moeilijker, niet makkelijker.
- Let op signalen. Slechter slapen, terugval op school, buikpijn, teruggetrokken gedrag of juist veel boosheid. Bespreek het met de leerkracht en schakel zo nodig hulp in.
Afspraken vastleggen
Bij een scheiding met minderjarige kinderen is een ouderschapsplan wettelijk verplicht. Daarin leg je vast hoe de zorg verdeeld wordt, hoe de kosten worden gedragen en hoe je elkaar informeert over school en gezondheid. Zet ook de kleine dingen erin, want daar ontstaat later het gedoe over: verjaardagen, vakanties, feestdagen, wie er naar de ouderavond gaat.
Ouders die er samen uitkomen via mediation blijken achteraf vaker tevreden over de regeling dan ouders die het via een procedure uitvechten. Dat scheelt geld, maar bovenal jaren aan spanning waar de kinderen bij zitten.
Waar je terecht kunt
Het Centrum voor Jeugd en Gezin in je gemeente kan meedenken en doorverwijzen. Voor kinderen zelf bestaan er groepsprogramma’s op school, waarin ze merken dat ze niet de enige zijn. Voor jongeren is er de Kindertelefoon. En loopt het tussen jou en je ex vast, dan is een mediator vrijwel altijd een betere investering dan een extra advocaat.
