Sint-Maarten: wat vieren we op 11 november?

Elk jaar op 11 november klinken de liedjes weer door de straten. Met een zelfgemaakte lampion langs de deuren, zingen, en hopen op iets lekkers. Voor veel kinderen is Sint-Maarten het leukste van het najaar. Maar wat vieren we eigenlijk?

In dit artikel

1. Twee verhalen over de herkomst
2. Wie was Martinus van Tours?
3. Waarom lampionnen en langs de deuren?
4. Praktisch, voor de avond zelf

Twee verhalen over de herkomst

Over het ontstaan van Sint-Maarten bestaan verschillende theorieën. De ene is dat het teruggaat op een Germaans winterfeest: op 11 november moesten de oogst en het vee binnen zijn, en dat werd gevierd met vuren en offers. De andere, bekendere theorie is dat de katholieke kerk de dag heeft ingesteld ter ere van Martinus van Tours. Waarschijnlijk klopt allebei een beetje: een kerkelijke feestdag die op een ouder oogstfeest is komen te liggen.

Wie was Martinus van Tours?

Martinus werd rond 316 geboren in Sabaria, in het huidige Hongarije. Als kind woonde hij in een klooster, maar op zijn vijftiende ging hij het leger in en kwam hij terecht in Gallië, het huidige Frankrijk.

Het bekendste verhaal speelt zich af bij de stadspoort van Amiens. Martinus, te paard en in vol ornaat, ziet daar een bedelaar zitten die het koud heeft. Hij snijdt met zijn zwaard zijn mantel doormidden en geeft de bedelaar de helft. Diezelfde nacht droomt hij dat Jezus die halve mantel draagt.

Daarna verliet hij het leger, werd monnik en uiteindelijk bisschop van Tours. Hij stichtte kloosters en stond bekend om zijn naastenliefde. Hij overleed op 8 november 397 en werd op 11 november begraven. Die begrafenisdag werd zijn feestdag, en hij werd heilig verklaard.

Waarom lampionnen en langs de deuren?

De lichtjes passen bij de tijd van het jaar: 11 november ligt in de donkerste periode voor de winter, en vuur en licht hoorden bij het oude oogstfeest. Vroeger werden uitgeholde bieten of pompoenen gebruikt met een kaarsje erin. De papieren lampion is van veel later.

Het langs de deuren gaan sluit aan bij het verhaal van de mantel: delen met wie minder heeft. In de praktijk is het inmiddels vooral snoep geworden, maar de gedachte erachter is nog steeds hetzelfde.

Sint-Maarten wordt lang niet overal in Nederland gevierd. Het is vooral sterk in het noorden, in delen van Noord-Holland, Utrecht, Limburg en de Zaanstreek. Woon je net over een gemeentegrens, dan kan het zomaar zijn dat er niemand langskomt.

Praktisch, voor de avond zelf

• Maak de lampion samen. Een ballon met papier-maché, een melkpak of een uitgeholde pompoen: zelfgemaakt is bij Sint-Maarten de helft van de lol.
• Gebruik een ledlampje. Een kaarsje in een papieren lampion en een enthousiast kind gaan slecht samen.
• Oefen twee liedjes. Meer heb je niet nodig, en zonder zingen geen snoep. Dat is de afspraak.
• Spreek een route af. Alleen huizen met licht aan of een versierde deur, en niet verder dan een paar straten.
• Neem een reflecterend hesje of zaklamp mee. Het is donker, en kinderen kijken naar hun lampion, niet naar de weg.
• Verdeel de buit ineens. Alles in één schaal en een deel wegleggen voor later scheelt de volgende dag een discussie.